پروژه نئوم در سراشیبی؟ قراردادهای میلیاردی لغو شدند

پروژه نئوم که قرار بود یکی از بزرگ‌ترین نمادهای تحول اقتصادی عربستان سعودی و ویترین چشم‌انداز ۲۰۳۰ باشد، با موجی از کاهش مقیاس، لغو قراردادها و تغییر در برنامه‌های اجرایی مواجه شده است. حالا عرضه بخشی از تجهیزات مورد استفاده در پروژه‌های نئوم و تبوک در بازار تجهیزات دست‌دوم، نشانه دیگری از تغییر ابعاد این پروژه عظیم تلقی می‌شود.

به گزارش انرژی گویا، نئوم از زمان معرفی در سال ۲۰۱۷ به عنوان یکی از بلندپروازانه‌ترین پروژه‌های توسعه‌ای عربستان سعودی مطرح شد؛ طرحی که قرار بود در شمال غرب این کشور و در نزدیکی دریای سرخ، تصویری متفاوت از آینده اقتصاد عربستان ارائه کند.

این پروژه در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان تعریف شد و هدف آن توسعه مجموعه‌ای از شهرها و مناطق جدید با تمرکز بر فناوری، گردشگری، انرژی و کسب‌وکارهای نوین بود.

نئوم چه بود؟

پروژه نئوم در سال ۲۰۱۷ توسط محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، معرفی شد. این طرح در منطقه‌ای با وسعت حدود ۲۶ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع در شمال غرب عربستان طراحی شده و بخش مهمی از برنامه ریاض برای کاهش وابستگی اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی محسوب می‌شود.

مهم‌ترین بخش این طرح «د لاین» بود؛ شهری خطی با طول برنامه‌ریزی‌شده حدود ۱۷۰ کیلومتر که قرار بود در افق سال ۲۰۳۰ به محل زندگی میلیون‌ها نفر تبدیل شود.

با این حال، در سال‌های اخیر نشانه‌هایی از تغییر در ابعاد و زمان‌بندی پروژه‌های نئوم ظاهر شده است.

هزینه بیش از ۵۰ میلیارد دلاری نئوم

بر اساس گزارش‌هایی که درباره وضعیت پروژه منتشر شده، هزینه‌کرد عربستان برای نئوم از زمان آغاز پروژه به بیش از ۵۰ میلیارد دلار رسیده است.

با وجود این سرمایه‌گذاری گسترده، اجرای برخی بخش‌های اصلی پروژه با تغییرات جدی روبه‌رو شده و تعدادی از قراردادهای بزرگ نیز لغو یا بازنگری شده‌اند.

در همین حال، گزارش‌هایی درباره خروج برخی چهره‌های بین‌المللی از هیئت مشاوران نئوم نیز منتشر شده است. در میان نام‌های مطرح‌شده، نورمن فاستر، معمار بریتانیایی، سم آلتمن و ارنست مونیز، وزیر پیشین انرژی آمریکا، قرار دارند.

لغو قراردادهای میلیارد دلاری نئوم

روند کاهش مقیاس پروژه در سال ۲۰۲۶ با لغو چند قرارداد بزرگ بیشتر مورد توجه قرار گرفت.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، در مارس ۲۰۲۶ سه بسته قراردادی با ارزش مجموع تقریبی ۶.۸۵ میلیارد دلار لغو شد.

یکی از مهم‌ترین این قراردادها مربوط به شرکت ایتالیایی وبویلد بود. قرارداد این شرکت به ارزش حدود ۴.۷ میلیارد دلار برای ساخت سه سد و یک دریاچه آب شیرین در منطقه تروجنا در نظر گرفته شده بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که این پروژه پیش از فسخ قرارداد حدود ۳۰ درصد پیشرفت داشت.

شرکت کره‌جنوبی هیوندای نیز لغو قرارداد مربوط به یک بسته تونل‌سازی به طول حدود ۱۲.۵ کیلومتر را تأیید کرده است. همچنین شرکت مالزیایی اورسندای از لغو قرارداد مربوط به سازه‌های فولادی و تجهیزات ضدحریق دهکده اسکی تروجنا خبر داده است.

پیامد کوچک‌سازی نئوم برای پیمانکاران

تغییر در ابعاد پروژه نئوم تنها به قراردادهای اصلی محدود نشده و پیمانکاران و شرکت‌های تأمین‌کننده تجهیزات را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

شرکت‌های مختلفی که برای اجرای پروژه نیروی انسانی و تجهیزات سنگین خود را به محل پروژه منتقل کرده بودند، اکنون با موضوعاتی مانند تسویه‌حساب، اصلاح قراردادها، جبران هزینه‌های انجام‌شده و کاهش محدوده فعالیت مواجه هستند.

برخی گزارش‌ها نیز از طرح دعاوی مالی توسط پیمانکاران خبر داده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد کاهش مقیاس پروژه می‌تواند پیامدهای حقوقی و مالی قابل توجهی برای شرکت‌های فعال در نئوم داشته باشد.

تجهیزات نئوم به بازار دست‌دوم رسید

یکی از نشانه‌های جدید تغییر شرایط پروژه، ورود بخشی از تجهیزات مورد استفاده در پروژه‌های نئوم و تبوک به بازار فروش تجهیزات دست‌دوم است.

شرکت دایم اکوئیپمنت رنتال، از شرکت‌های فعال در حوزه اجاره تجهیزات سنگین در عربستان و منطقه خلیج فارس، بخشی از ناوگان دست‌دوم خود را برای فروش عرضه کرده است.

در پلتفرم فروش این شرکت، دسته‌بندی مشخصی برای «تجهیزات دست‌دوم نئوم و تبوک» دیده می‌شود که تجهیزاتی مانند بالابرها، ژنراتورها، لیفتراک‌ها و ماشین‌آلات مشابه را شامل می‌شود.

این موضوع از آن جهت مورد توجه قرار گرفته که بخشی از تجهیزاتی که برای اجرای پروژه‌های بلندپروازانه نئوم به منطقه منتقل شده بودند، اکنون در چرخه فروش مجدد قرار گرفته‌اند.

رؤیای نئوم به کجا رسید؟

نئوم همچنان یکی از پروژه‌های مهم توسعه‌ای عربستان محسوب می‌شود، اما ابعاد و سرعت اجرای بخش‌های مختلف آن نسبت به برنامه‌های اولیه با تغییراتی مواجه شده است.

لغو قراردادهای بزرگ، بازنگری در برخی پروژه‌ها، مذاکره با پیمانکاران و عرضه بخشی از تجهیزات در بازار دست‌دوم، تصویری متفاوت از روند اجرای پروژه نسبت به چشم‌انداز اولیه ارائه می‌کند.

برای عربستان که نئوم را یکی از نمادهای اصلی چشم‌انداز ۲۰۳۰ معرفی کرده بود، نحوه ادامه این پروژه و میزان تحقق اهداف اولیه آن همچنان از موضوعات مورد توجه در عرصه اقتصادی و عمرانی منطقه است.