شوک تازه به بازار جهانی؛ قیمت گازوئیل چرا جهش کرد؟

قیمت گازوئیل در بازارهای جهانی تحت تأثیر اختلال در عرضه و کاهش صادرات برخی تولیدکنندگان بزرگ، به سطوح بی‌سابقه‌ای رسیده است؛ روندی که می‌تواند هزینه‌های حمل‌ونقل و در ادامه قیمت تمام‌شده کالاها را تحت تأثیر قرار دهد.

به گزارش انرژی گویا، تشدید درگیری‌های نظامی در خاورمیانه و جنگ روسیه و اوکراین، عرضه گازوئیل در بازار جهانی را با محدودیت مواجه کرده است. کاهش صادرات از سوی برخی تولیدکنندگان بزرگ مانند روسیه، عربستان سعودی و امارات، در کنار آسیب به تعدادی از پالایشگاه‌ها، موجب شده قیمت این فرآورده نفتی در اروپا، آمریکا و آسیا افزایش قابل توجهی پیدا کند.

 بازار جهانی گازوئیل زیر فشار کاهش عرضه

قیمت گازوئیل در بازار اروپا هفته گذشته به بالاترین سطح خود رسید و نسبت به ابتدای سال ۲۰۲۶ بیش از دو برابر شد. اختلال در عرضه دریای سرخ نیز فشار بیشتری بر بازار وارد کرده است؛ منطقه‌ای که بخش قابل توجهی از محموله‌های گازوئیل عربستان سعودی از آن بارگیری می‌شود.

آسیب به پالایشگاه‌های روسیه و منطقه خاورمیانه باعث شده سایر پالایشگاه‌ها برای جبران کمبود عرضه با ظرفیت بالاتری فعالیت کنند. آژانس بین‌المللی انرژی نیز اعلام کرده است که بسیاری از پالایشگاه‌های جهان در حال حاضر نزدیک به حداکثر ظرفیت خود کار می‌کنند و در نتیجه، ظرفیت محدودی برای جبران اختلالات جدید در عرضه وجود دارد.

داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد میانگین صادرات گازوئیل تولیدکنندگان خاورمیانه در فاصله مارس تا اوت، نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۰ درصد کاهش یافته و به حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است.

این کاهش در حالی رخ داده که خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۱ درصد از واردات گازوئیل اروپا را تأمین کرده بود. به همین دلیل، هرگونه اختلال بیشتر در مسیرهای صادراتی این منطقه می‌تواند فشار بیشتری بر بازار جهانی ایجاد کند.

جورج شاو، تحلیلگر کپلر، نیز با اشاره به آسیب‌پذیری بازار گازوئیل، گفته است اختلال بیشتر در جریان عرضه از دریای سرخ می‌تواند فشار بر بازار جهانی این فرآورده را افزایش دهد.

 ممنوعیت صادرات گازوئیل روسیه

کاهش تولید پالایشگاه‌های روسیه در پی حملات پهپادی اوکراین، یکی دیگر از عوامل محدودکننده عرضه گازوئیل بوده است. روسیه از ماه ژوئیه صادرات گازوئیل را ممنوع کرد.

روسیه پیش از این محدودیت، یکی از صادرکنندگان بزرگ گازوئیل جهان بود و بخش قابل توجهی از محموله‌های خود را به کشورهایی مانند ترکیه و برزیل صادر می‌کرد. توقف صادرات روسیه موجب شده این کشورها برای تأمین نیاز خود به دنبال منابع جایگزین باشند.

در اروپا نیز وضعیت ذخایر نگران‌کننده گزارش شده است. بر اساس داده‌های اینسایتس گلوبال، ذخایر گازوئیل در منطقه آمستردام-روتردام-آنتورپ در ۱۰ سپتامبر به پایین‌ترین سطح برای این مقطع از سال رسید.

افزایش قیمت تنها به اروپا محدود نمانده و بازار آمریکا نیز با رشد قابل توجه قیمت گازوئیل مواجه شده است. میانگین قیمت خرده‌فروشی گازوئیل در آمریکا در ماه سپتامبر برای نخستین بار از ۶ دلار به ازای هر گالن عبور کرد.

این اتفاق در حالی رخ داده که پالایشگاه‌های آمریکا با ظرفیت بالایی فعالیت می‌کنند. با وجود افزایش حدود ۶۰۰ هزار بشکه‌ای ذخایر گازوئیل آمریکا در هفته گذشته و رسیدن آن به ۹۶ میلیون و ۹۷۰ هزار بشکه، موجودی این فرآورده همچنان حدود ۱۵ درصد پایین‌تر از میانگین ذخایر پنج‌ساله برای هفته دوم سپتامبر قرار دارد.

 گازوئیل آسیا نیز در مسیر رکوردشکنی

بازار آسیا نیز از کاهش عرضه تولیدکنندگان خاورمیانه و روسیه تأثیر گرفته است. قیمت شاخص گازوئیل در این منطقه که در ماه مارس به بیش از ۲۰۰ دلار برای هر بشکه رسیده بود، در ۱۸ سپتامبر حدود ۱۸۰ دلار در هر بشکه معامله شد.

با وجود کاهش نسبت به اوج ماه مارس، قیمت گازوئیل در آسیا همچنان حدود دو برابر سطح پیش از آغاز درگیری‌های اخیر در خاورمیانه گزارش شده است.

کاهش صادرات فرآورده‌های نفتی چین نیز یکی دیگر از عوامل مؤثر بر بازار بوده است. صادرات گازوئیل چین در فاصله آوریل تا ژوئن ۲۶ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت؛ موضوعی که به سیاست دولت این کشور برای محدود کردن صادرات فرآورده‌های نفتی مرتبط بود.

با این حال، صادرات گازوئیل چین در ماه اوت افزایش یافت و به حدود ۳۲۰ هزار بشکه در روز رسید؛ رقمی که بالاترین سطح در حدود دو سال و نیم گذشته محسوب می‌شود. افزایش صادرات چین در این مدت، همزمان با کاهش ذخایر داخلی این کشور بوده است.

 آیا افزایش قیمت گازوئیل به کالاها می‌رسد؟

افزایش قیمت گازوئیل می‌تواند هزینه فعالیت ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای، دریایی و سایر بخش‌های وابسته به سوخت را افزایش دهد. در صورت تداوم محدودیت عرضه و بالا ماندن قیمت‌ها، افزایش هزینه حمل‌ونقل می‌تواند در برخی بازارها به هزینه نهایی تولید و جابه‌جایی کالاها منتقل شود.

با این حال، میزان انتقال این افزایش هزینه به قیمت کالاها به عواملی مانند مدت‌زمان اختلال در عرضه، سطح ذخایر، ظرفیت پالایشگاه‌ها، قیمت نفت و شرایط بازار حمل‌ونقل بستگی خواهد داشت.