اوپک؛ بازیگری کلیدی در حکمرانی جهانی انرژی با تأکید بر نقش ایران

نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی با اشاره به نقش تأثیرگذار سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در ساختار حکمرانی جهانی انرژی، تأکید کرد که این سازمان توانسته است طی بیش از شش دهه فعالیت، بخشی از قدرت تصمیم‌گیری درباره منابع هیدروکربوری را از شرکت‌های بزرگ بین‌المللی به کشورهای صاحب منابع منتقل کند.

به گزارش انرژی گویا، فرهاد شهرکی در ارزیابی جایگاه اوپک اظهار داشت که این سازمان در ۱۴ سپتامبر ۱۹۶۰ با مشارکت پنج کشور بنیان‌گذار ازجمله ایران تأسیس شد. فلسفه وجودی اوپک بر هماهنگی سیاست‌های نفتی اعضا، کمک به تثبیت بازار، تأمین مطمئن و اقتصادی نفت برای مصرف‌کنندگان و تضمین بازده منصفانه برای سرمایه‌گذاران در صنعت نفت استوار است. بر اساس آمار منتشرشده، کشورهای عضو اوپک در پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۷۹ درصد از ذخایر اثبات‌شده نفت خام جهان را در اختیار داشته‌اند. همچنین سهم این سازمان از تولید جهانی نفت خام ۳۶.۷ درصد بوده و صادرات روزانه آن‌ها به حدود ۱۹ میلیون بشکه رسیده است که بخش عمده‌ای از آن راهی بازارهای آسیایی شده است.

شهرکی با اشاره به اینکه اوپک نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت بازار نفت دارد، تصریح کرد که این سازمان نمی‌تواند به‌عنوان قیمت‌گذار مطلق بازار قلمداد شود. قیمت نفت تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل بنیادی و مالی نظیر عرضه و تقاضا، ذخایر تجاری، ظرفیت پالایشی، تحولات ژئوپلیتیک و انتظارهای بازار تعیین می‌شود. با این حال، اوپک از طریق مدیریت عرضه و تأثیرگذاری بر انتظارات بازار، نقشی کلیدی در تنظیم قیمت‌ها ایفا می‌کند.

وی همچنین افزود که مهم‌ترین ابزار اوپک برای مدیریت بازار، تنظیم بشکه‌های حاشیه‌ای است. تغییرات محدود در عرضه می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر ساختار قیمت‌ها، موجودی‌ها و انتظارات بازار بگذارد. تشکیل سازوکار همکاری اوپک‌پلاس در سال ۲۰۱۶ و هماهنگی تولیدکنندگان اوپک و غیراوپکی، دامنه اثرگذاری این سازمان را افزایش داده است. تجربه بحران کرونا نیز نشان داد که همکاری میان تولیدکنندگان برای مقابله با شوک‌های عرضه و تقاضا ضروری است.

نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس تأکید کرد که قدرت اوپک با چالش‌هایی نظیر رشد تولید خارج از اوپک، تحریم‌های اقتصادی، افزایش بهره‌وری انرژی و توسعه خودروهای برقی مواجه است. به همین دلیل، انسجام درونی، شفافیت آماری و پایبندی اعضا به تعهدات تولید، از عوامل کلیدی حفظ قدرت این سازمان است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش ایران در اوپک اشاره کرد و گفت که ایران به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران این سازمان باید با تکیه بر ظرفیت هیدروکربوری، دیپلماسی انرژی مؤثر و افزایش توان تولید و صادرات، نقش فعالی در تصمیم‌سازی‌های اوپک ایفا کند. به گفته شهرکی، راهبرد ایران باید تبدیل ظرفیت عظیم منابع به قدرت تولید و بازار باشد تا بتواند در معماری حکمرانی انرژی جهانی تأثیرگذار باشد.

شهرکی در پایان تأکید کرد که اوپک پس از ۶۶ سال همچنان یکی از ارکان مهم حکمرانی انرژی جهان است و آینده نفوذ آن به میزان انسجام اعضا، توانایی واکنش سریع به تحولات بازار و سازگاری با تغییرات نظام انرژی بستگی دارد. برای ایران نیز حضور فعال و استراتژیک در این سازمان، کلید دستیابی به جایگاهی مؤثر در بازار جهانی انرژی خواهد بود.